12
OP DE KERMIS STORT HET VOLK
ZICH IN EEN FEESTROES
‘Het is wat met die kermis! In 2007 zag het er naar uit dat de Souburgse
pinksterkermis weer een traditie ging worden. Jarenlang stonden de ker-
misattracties in die periode opgesteld op het parkeerterrein tussen het
Ambachtsveld en de sportvelden. Zoals gebruikelijk waren de meningen
over dit gebeuren sterk verdeeld. Hoe dan ook, vanwege bouwwerk-
zaamheden kon de kermis op die locatie dat jaar zeker niet doorgaan.
Bijna lukte het om het geheel te verplaatsen naar het Oranjeplein, waar
de kermis vroeger heeft gestaan. Veel omwonenden verwachtten echter
overlast. Waren het toen godsdienstige overwegingen die een rol speel-
den, nu moest een activiteit wijken voor de factor vandalisme.
Adri Meerman
In de negentiende eeuw ontstond de ker-
mis zoals we die nu kennen, met de draai-
molens, botsautootjes en oliebollenkramen.
Voordien toonde het meer het karakter
van jaarmarkt, met zo nu en dan een verd-
waalde attractie. Ook in Souburg, waar het
ringrijden al geruime tijd op de derde Pink-
sterdag werd gehouden, kon de bevolking
kennismaken met bijzondere zaken zoals
aapmensen, orgeldraaiers, boeienkoningen
en fotografen.
Al in de tweede helft van de zeventiende
eeuw leidde de sfeer rond het ringrijden in
de Zeeuwse dorpen al tot een klacht van
de Middelburgse kerkenraad bij de classis
Walcheren ‘dat voorleden Pinkster op ver-
scheidene dorpen op Walcheren van den
boerse jeugd en andere, dien het minst
betaamt, den ring gestoken is en bij gevolge
van dien vele wulpsch- en ongerijmdheden
van danserijen, drinkerijen enz. gepleegd
worden, ook met verachting van der pre-
dikanten daartegen’.
UITSPATTINGEN
De latere combinatie met de kermis maakte
de situatie er niet beter op. Ieder jaar pro-
testeerden de kerkenraden, ook die van de
Hervormde Gemeente Souburg, tegen de
uitspattingen bij kermis en ringrijden. Nat-
uurlijk, het ging vaak gepaard met dronken-
schap en vechtpartijen. Het ringrijden was
echter zodanig ingebed in de samenleving
dat van een verbod nooit sprake is geweest.
Bij de kermis lag dit anders, zoals verderop
te lezen valt.
De Vlissingsche Courant plaatste op 29 mei
1901 een artikel van een journalist van de
Avondpost. Duidelijk niet bekend in deze
regionen schetste hij een aardig sfeerbeeld
van de kermis en het ringrijden in Oost-
Souburg. In de eerste plaats beschreef hij het
Souburg van toen als een lief, stil dorp met
een brede hoofdstraat, voorzien van een
dubbele rij olmen en een klein kerkje met
een stompe toren. Aan weerszijden zag hij
nette, zindelijk uitziende miniatuurhuisjes.
De huidige Souburger herkent hierin natu-
urlijk het Oranjeplein. Het is de derde pink-
sterdag. De schooljeugd heeft vakantie en
op de Werf (Koninklijke Maatschappij ‘De
Schelde’) en bij de meeste kleine particuliere
bazen wordt niet gewerkt. Op de wegen
van en naar Souburg wemelt het van wan-
delaars. Bij de halte Abeele aan de Nieuwe
Vlissingseweg stappen drommen mensen uit
om vervolgens over de toen nog bescheiden
Kanaalstraat richting Oranjeplein te wande-
len. De drukte is niet verwonderlijk, want het
is kermis op het dorp. De journalist kijkt zijn
ogen uit naar de in prachtige dracht geklede
boerinnen, die in kleine groepjes hun inko-
pen doen bij enkele kramers, hun geluk
beproeven bij de rijfelaars (lotenverkopers)
en dolle pret hebben in de draaimolen met
zijn vermolmde leeuwen en meerminnen.
Niet berekend op een dergelijke drukte heb-
ben de herbergiers lange tafels of planken
op schragen geplaatst waar dorpelingen en
stedelingen zich te goed doen aan het tradi-
tionele bier met scharretjes. Het meest ver-
wondert hij zich over het fenomeen ringrij-
den. Kleurrijk wordt de strijd beschreven van
de in boerendracht geklede boerenzonen
op de met linten en bloemen opgesierde
paarden. Zij strijden om de eer, maar ook
voor de prijzen zoals een zilveren tabaksdoos
en een dito sigarenpijpje, die verleidelijk aan
de bomen zijn gehangen. Nadat de winnaar
door zijn medestrijders op een ladder is gezet
en als Romeins triomfator omhoog geheven,
gaat het in optocht naar de herberg waar
de drank rijkelijk vloeit. Voor de verliezers is
nog niet alles verloren. Zij strijden vervol-
gens om de troostprijs, de houten pollepel
met de rijksdaalder. De journalist vermoedt
dat de ring in die fase van de dag iets ruimer
bemeten is vanwege de benevelde blik van
de meeste rijders.
HEILZAAM
Het tijdschrift ‘Ons Zeeland’ neemt het in
1928 voor de kermis in de Zeeuwse dorpen
op: ‘De kermis toont ons het volk, dat zich
voor een paar dagen uit zijn stramme werk-
houding heeft opgericht, om zich in een
feestroes te storten, die een heilzaam middel
is tegen de eentonigheid van den arbeid en
de verveling, die het gevolg is van de wein-
ige afwisseling in de gebeurtenissen van het
dorpsleven. Geen spek en ham, maar zoe-
tekoek, gerookte paling en wafels. Geen
stijfheid van dagenlang werk op de velden,
maar herwonnen lenigheid door de goeden,
ouden boerendans. Het heele dagelijksche
sleurleven voor een paar avonden buiten
de deur gezet, om zich geheel te geven aan
uren van dans en spel’.
Tijdens de Pinksterdagen van 1935 kon
iedereen nog genieten van de schiettent,
werptent, nougatkraam, poffertjeskraam,
draaimolen, gebakkraam, palingkraam,
luchtschommel, suikerkraam en zuurkraam
op het Oranjeplein. De Souburgse gemeen-
teraad was het beu. Tijdens de novemberver-
gadering staakten de stemmen nog, maar in
december viel het doek voor de Souburgse
kermis, ondanks scherpe protesten van de
middenstandsvereniging Nemidso.
De politieke samenstelling van de gemeen-
teraad veranderde en resulteerde in de
wederinvoering van de Pinksterkermis in
1940. Gezien de dreigende situatie in Europa
moest toestemming gevraagd worden aan
de Commandant Maritieme Middelen in
Zeeland. Deze stemde toe mits er geen
sterke drank verkocht werd. Dat er iets tus-
sen kwam in de vorm van 10 mei 1940 mag
duidelijk zijn.
In de jaren na de oorlog laaiden de discussies
over de wederinvoering van de kermis weer
op in het politieke strijdtoneel. De Souburgse
gemeenteraad was onverbiddelijk: geen
kermis meer in Souburg. Pas in de zeventi-
ger jaren besloot het Vlissingse gemeente-
bestuur weer een kermis in Souburg toe te
staan.
Veekeuring tijdens de Souburgse kermis in vroeger dagen
